Mến Chúa. Yêu người. Có ai đó đặt giả thuyết rằng Do Thái và Palestine đã tiềm ẩn trong tâm trí Chúa Giêsu khi một nhóm Pharisêu đến cật vấn Người: “Trong lề luật, giới răn nào trọng nhất?” Câu hỏi mang chút hơi hướng như nên hay không nên nộp thuế cho Cêsarê. Một câu hỏi bủa vây giăng đầy cạm bẫy…

Với những người tuân giữ lề luật một cách máy móc cứng nhắc kia, hình như không có một lề luật nào trọng hơn lề luật nào. Không rửa tay trước khi ăn; làm việc ngày Sabbath; ngồi cùng mâm với những người thu thuế v.v… cũng có thể là những tội lỗi tày trời. Họ tính toán chi li so đo từng li từng tí! Họ giữ trọn lề luật từng chấm từng câu! Có thể họ đã mến Chúa “hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn.” Còn yêu người thì sao?

Nhưng đó là giới răn thứ hai “cũng giống” có nghĩa là cũng “trọng” như giới răn đầu. Và câu kết luận hẳn đã làm họ chưng hửng ngẩn ngơ: “Toàn thể lề luật và tiên tri đều tóm gọn trong hai giới răn đó.” “Toàn thể; tóm gọn” có nghĩa là hai giới răn trọng kia là điều kiện ắt có và đủ cho sự cứu rỗi đời người.

Với những người luôn vỗ ngực tự xưng mình là con cháu Abraham và là giống nòi đuợc Thiên Chúa tuyển chọn, giới răn thứ hai thật quả là một vấn đề! Họ khinh miệt cùng cực thậm tệ những sắc dân khác, nhất là những láng giềng hàng xóm chung quanh. Và chắc hẳn họ đã không ngờ Chúa Giêsu đòi buộc họ tuân giữ một giới răn cũng như giới răn mà họ đã bề ngoài tuân giữ: Yêu người!

Có ai đó nói rằng tìm được một đáp số thích đáng cho bài toán hóc búa Trung Đông, hoà bình trên thế giới sẽ có cơ may được vãn hồi. Thực thế, có thể nói không ngoa, sự hoà giải giữa Do Thái và các quốc gia láng giềng Ả Rập là điều kiện tiên quyết để ngăn ngừa hiểm họa thánh chiến, chiến tranh nguyên tử, và chấm dứt phần nào nạn khủng bố đang hoành hành trên mọi miền thế giới.
Hầu như tất cả xáo trộn cổ kim đã bắt đầu từ ‘lò thuốc súng’ luôn âm ỉ cháy kia! Đã hơn hai ngàn năm qua, chuyện hoà giải giữa những quốc gia này đã là một ước mơ gần như vô vọng. Một chuyên gia về Trung Đông đã chua chát nhưng khá khôi hài nhận xét rằng “xây dựng một cây cầu từ California đến Honolulu còn dễ hơn từ Do Thái đến Palestine.”
Mẹ Thánh Têrêsa đã nói là “Chúa Giêsu không nói hãy yêu toàn thế giới nhưng hãy yêu những láng giềng mình.” Tìm một giải pháp chính trị cho hai quốc gia láng giềng môi hở răng lạnh –một miền đất luôn sống trong nỗi phập phồng lo sợ này- quả là một điều nan giải, không chỉ phải từ hai phía tử thù, mà oái ăm thay, từ những người cùng bên chiến tuyến.

Như khi một phóng viên vặn hỏi cựu Thủ Tướng Do Thái Yitzhak Rabin trong buổi lễ ký kết Thoả Ước Hoà Bình tại Oslo một vài năm trước: “Ngài nghĩ sao khi hai nhóm khủng bố Do Thái và Ả Rập thề không đội trời chung, nhưng cả hai đều đứng cùng về một phía vì cả hai đều muốn chung một điều là làm sao tiêu diệt đuợc lẫn nhau?” Nghe thế, Yitzhak Rabin liền phản pháo: “Ông đã lầm lớn, chỉ có bọn khủng bố Ả Rập thôi vì người Do thái không bao giờ giết người Do Thái.” Chỉ vọn vẹn năm tuần sau, Yitzhak Rabin đã bị một thanh niên cuồng tín Do Thái ám sát ngay trên chính quê hương mình!!!
Và nếu quốc gia Do Thái thề không đội trời chung với thế giới Ả Rập, thì Do Thái Giáo và Hồi Giáo lại càng khó có thể tìm một mẫu số dung hoà. Có lần trong bữa cơm tối với một đạo sĩ Do Thái, tôi buột miệng hỏi: “Có thể nào có một quốc gia Palestine không?” Đang vui, tự dưng vị đạo sĩ đứng phắt dậy, mặt mày đỏ như Truơng Phi, chỉ vào mặt tôi gay gắt nói: “Này Linh mục! Đừng bao giờ nhắc chữ ấy truớc mặt tôi!!!”

Không thể đạt đến một nền hoà bình trường cửu giữa các quốc gia nếu các tôn giáo vẫn bám theo những lề luật và chủ thuyết cục bộ nhất thời. Và Thiên Chúa phải là mẫu số chung cho bất kỳ chủng tộc, ngôn ngữ, văn hoá, truyền thống nào. Nói một cách khác, Thiên Chúa phải vượt thời gian, phi biên giới và bất cứ tôn giáo nào manh tâm gò buộc đóng khung độc quyền sở hữu Thiên Chúa vào những hạn hẹp nhất định của con người, tôn giáo ấy chỉ là trống rỗng bên ngoài và không chóng thì chày sẽ tự hủy biến theo luật đào thải tự nhiên.

Mến Chúa! Không và sẽ chẳng bao giờ có lề luật nào cao trọng hơn. Nhưng giới răn quan trọng nhất này phải đi đôi như hình với bóng với giới răn cũng rất trọng không kém thứ hai: Yêu người. Ta không thể mến Chúa khi không thể yêu những anh chị em mình đồng loại. Ta không thể mến Chúa khi ta không dám trải rộng trái tim chấp nhận đối thoại ngồi cùng với những người bất đồng chính kiến.

Mến Chúa - Yêu người, vì thế, không được tách rời nhau. Và nếu cố tình tách rời nhau, ta sẽ trở thành một chủ thể không toàn vẹn. Không thể trọn vẹn là con người khi ta chỉ có yêu con người và tách Thiên Chúa ra khỏi đời sống mình. Và lại càng không trọn vẹn con người khi yêu Chúa nhưng không thể nhận ra Chúa trên khuôn mặt của mỗi từng người đang sống cùng sống với chung quanh.
Và lịch sử đã xác chứng rằng con người có khuynh hướng nghi hoặc, đố kỵ, ghen ghét và thậm chí tiêu diệt nhau khi không nói cùng ngôn ngữ, hoặc khi không theo cùng một truyền thống. Và điều oái ăm là những suy nghĩ cục bộ chật hẹp ích kỷ hèn kém nhỏ nhoi kia tăng theo cấp số nhân với những người cực đoan tôn giáo. Nói một cách khác, càng có vẻ đạo đức tôn giáo bao nhiêu, họ lại càng lạnh nhạt tình đồng bào nhân loại bấy nhiêu.
Và lịch sử cũng đã xác chứng rằng tất cả những xung đột chiến tranh từ cổ chí kim đều ít nhiều bắt nguồn từ tôn giáo. Không thể có hoà bình giữa các quốc gia khi chưa có hoà bình hiệp nhất giữa các tôn giáo, nhất là giữa Thiên Chúa giáo và Hồi giáo. Sri Sathya Sai Baba đã đau đớn thở than: “Con người đã có thể bay vào vũ trụ nhưng lại không thể sống với những láng giềng hàng xóm mình.” Đông và Tây đều thuộc về Chúa và nếu phương Tây không tìm được khuôn mặt Chúa ở phương Đông và ngược lại, thì cả hai phương chắc chắn sẽ không tìm được Chúa ở bất cứ phương nào khác trên lục địa này. Và sự tìm kiếm ấy lại càng vô vọng hơn nếu chỉ đóng khung trong những luật lệ và giáo điều cứng nhắc.
“Tin vào Chúa là yêu mến con người,” Abdul Ghaffar Khan đã khẳng định lời Chúa Giêsu truyền dạy. Không có con đường nào khác bởi vì chẳng có sự cứu rỗi nào khác. Cũng không thể bấu víu vào một niềm tin nếu niềm tin ấy gậm nhấm tình nhân loại con người. Anon đã viết là “không thể cùng một lúc chuẩn bị chiến tranh và kiến tạo hoà bình.” Thực thế, không thể cùng một lúc tin vào Chúa mà không dám yêu đồng loại tha nhân.

Lm. Nguyễn Khoa Toàn